‘Dood door duizend sneden. Of: hoe wekken we de doden weer tot leven?’ Zo begint het nieuwe boek van Sander Turnhout ‘Over leven – Wat uitsterven ons kan leren over natuurherstel’.
Dat het slecht gesteld is met de natuur in Nederland mag geen verrassing zijn. Het is schrikbarend dat we sinds 1850 maar liefst 85% van onze biodiversiteit zijn kwijtgeraakt.
‘De natuur die we in Nederland nog over hebben, is zozeer afhankelijk geworden van herstelwerkzaamheden dat de toestand ook wel comateus genoemd kan worden’, constateert Turnhout in zijn inleiding.
In Over leven portretteert de auteur soorten die balanceren op het randje van leven en dood. Bekende soorten als grutto, korhoen en paling passeren de revue, maar ook een flink aantal minder bekende soorten, zoals de zwartblauwe rapunzel, vloedschedemos en de tweekleurige vleermuis.
Het zijn levende doden in onze zombienatuur
Wat deze soorten gemeen hebben is dat ze al verdwenen zijn of op het punt van uitsterven staan. Het zijn levende doden in onze zombienatuur. De auteur geeft deze dodo’s een gezicht en een verhaal. Welk probleem in de natuurbescherming vertegenwoordigt een soort? De staat van onze natuur is zo erbarmelijk dat sommige soorten hun voortbestaan danken aan de inzet van één enkele persoon of werkgroep. Het zijn dus niet onze overheden die alles op alles zetten om wat we nog aan biodiversiteit hebben te beschermen, maar gewone mensen die ongewone dingen doen. Zonder hen waren de eikelmuizen, pruikzwammen, vuursalamanders allang uitgestorven.
Als je geen zin hebt om je natuur te beschermen moet je het gewoon kapot maken, zo hard, zo wreed dat je het niet langer meer kunt beschermen
De strategie binnen de huidige natuurbescherming is redden wat er te redden valt, zo legt Turnhout uit. Maar met soortgericht beheer alleen gaat dat niet lukken. Op de langere termijn gaan we nog veel meer soorten verliezen. Niet alleen kwetsbare, maar ook algemene soorten zoals de egel lopen gevaar. Een van de redenen daarvoor is dat we onze natuur niet beschermen omdat het een basisvoorwaarde is voor leven en beschaving, maar omdat ‘het moet van Europa’. Dit geldt nog meer in het huidige politieke klimaat: ‘Als je geen zin hebt om je natuur te beschermen moet je het gewoon kapot maken, zo hard, zo wreed dat je het niet langer meer kunt beschermen. Dan zijn de doelen niet langer “realistisch”.’
We moeten het platteland terugveroveren ‘voordat de laatste vogels op zijn’
Valt er nog iets te redden? Jazeker, schrijft Turnhout. We moeten het platteland terugveroveren ‘voordat de laatste vogels op zijn’. Hoe abominabel de staat van onze natuur ook is, we kunnen ons laten inspireren door mensen die hun liefde voor de natuur en hun kennis en ervaring omzetten in daadkracht. Mensen die die ene soort of dat oude landschap nieuw leven in willen blazen. Het is niet voldoende dat we landschappen, ecologische systemen en natuurlijke processen herstellen, we moeten vooral onszelf opnieuw verbinden met de natuur om ons heen. We moeten onze aangeboren liefde voor natuur die we zijn kwijtgeraakt terugvinden, de natuur weer leren verstaan en onze natuurgeletterdheid vergroten.
we kunnen het ons niet langer veroorloven om onszelf als maat der dingen te zien
Voor alles moeten we ‘afleren de wereld als een machine te willen besturen en proberen de wereld als een organisme te leren gebruiken ... we kunnen het ons niet langer veroorloven om onszelf als maat der dingen te zien.’ Daarvoor moeten we afscheid nemen van vastgeroeste ideologieën en een maatschappij bouwen die binnen de ecologische grenzen opereert. Niet alleen de natuur zal daar wel bij varen, ook wij worden daar gezonder en gelukkiger van.
In ‘Over leven’ portretteert de auteur in een toegankelijke, kernachtige stijl 27 ‘zombies’. Zijn analyses leggen genadeloos de problemen van natuurbescherming bloot en zullen nog lang nadat je het boek hebt dichtgeslagen nadreunen.
Turnhout begrijpt hoe verlammend de cijfers over natuur- en biodiversiteitsverlies kunnen werken. Daarom geeft hij aan het eind van elk hoofdstuk een korte opsomming van wat er nodig is om een soort te redden (dan wel terug te laten keren). En hij geeft handvatten om zelf in actie te komen. Wat kan jij persoonlijk doen (of laten) om een steentje bij te dragen aan natuurherstel? ‘Over leven’ is een must-read voor iedereen die er graag op uit trekt in de natuur, voor de waarnemer en de verwonderaar en voor iedereen die onze leefomgeving een stukje mooier, rijker én leefbaarder wil maken.
Over leven – Wat uitsterven ons kan leveren over natuurherstel’ van Sander Turnhout is te koop in elke boekhandel. Klink voor een inkijkje in het boek door naar https://knnvuitgeverij.nl/artikel/over-leven.html. Een gesprek met de auteur over zijn boek is vinden op https://fauna4life.nl/sander-turnhout-we-zijn-heel-goed-in-het-kapotmaken-van-natuur/